Maski specjalistyczne – przeciwgazowe, lakiernicze, antysmogowe

maski specjalistyczne

Zanim pracodawca podejmie decyzję odnośnie konieczności stosowania masek specjalistycznych w danym miejscu powinien rozważyć, czy istnieje alternatywne rozwiązanie, a mianowicie, czy jest możliwość zrezygnowania ze szkodliwych materiałów używanych podczas produkcji, czy można odizolować strefy, gdzie występują potencjalne zagrożenia albo czy organizacja pracy mogłaby ulec zmianom. Niemniej jednak często nie ma możliwości zminimalizowania lub całkowitej likwidacji zagrożeń, a w takim przypadku sprzęt ochrony układu oddechowego stanowi konieczność w celu utrzymania zdrowia i zarazem życia pracowników.

Rodzaje zagrożeń

Efekty wdychania niebezpiecznych substancji zależą od ich właściwości. Dlatego tak istotne jest dokładne określenie, jakiego rodzaju zagrożenia występują w danym środowisku, a także jaki jest stopień ich szkodliwości. Niebezpieczeństwo dla ludzkiego organizmu stanowi głównie niedobór tlenu, obecność gazów i oparów substancji chemicznych, a także aerozole, takie jak pył, dym, mgła czy mikroorganizmy chorobotwórcze. Dla substancji chemicznych ustanowiono pewne normy z założeniem, że każda substancja posiada określone stężenie poniżej którego nie powoduje szkody dla zdrowia organizmu. Na podstawie Rozporządzenia z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1286) można wyróżnić następujące kategorie najwyższych stężeń:

  • Najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS) – średnie ważone stężenie, którego oddziaływanie na pracownika w trakcie 8-godzinnego dobowego oraz 40-tygodniowego wymiaru czasu pracy nie powinno skutkować ujemnymi zmianami w jego stanie zdrowia, a także w stanie zdrowia przyszłych pokoleń.
  • Najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe (NDSCh) – średnia wartość przy której nie powinny powstać ujemne zmiany w stanie zdrowia pracownika, a także w stanie zdrowia przyszłych pokoleń, jeżeli utrzymuje się w danym środowisku pracy krócej niż 30 minut podczas zmiany roboczej.
  • Najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe (NDSP) – wartość stężenia, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może zostać przekroczona w żadnym momencie.

Należy także mieć na uwadze, że w sytuacji, w której pracownik ma styczność z więcej niż jedną substancją szkodliwą, mogą one działać:

– niezależnie od siebie – wywołują wówczas różne efekty,
– sumująco – efekt jest równy sumie odpowiedzi powodowanych przez substancje podawane pojedynczo,
– synergistyczne – jeden związek chemiczny potęguje działanie innego,
– antagonistyczne – jeden związek chemiczny osłabia działanie innego.

Półmaski filtrujące jako podstawowy środek ochrony

Podstawowym środkiem ochronnym przed kontaktem z aerozolami jest sprzęt filtrujący. Odpowiednia włóknina filtracyjna oczyszcza powietrze oddechowe przed cząstkami, które mogą zagrażać zdrowiu użytkownika. Tego rodzaju sprzętem są półmaski filtrujące, które w zależności od ilości wychwytywanych cząstek wobec ilości cząstek napływających, na podstawie normy EN 149 można podzielić na trzy klasy FFP (filtering face piece):

  • FFP 1 – półmaski filtrujące, które chronią przed cząstkami ciekłymi oraz stałymi o niskiej toksyczności. Ta klasa nadaje się do miejsc, gdzie z reguły nie występują toksyczne pyły bądź aerozole. Mogą być stosowane w przypadku, gdy wartość stężenia nie przekracza czterokrotnej wartości NDS.
  • FFP2 – półmaski filtrujące, które chronią przed cząstkami ciekłymi oraz stałymi o niskiej oraz średniej toksyczności. Są skuteczne w przypadku szkodliwych pyłów i aerozoli. Mogą być stosowane w przypadku, gdy wartość stężenia nie przekracza dziesięciokrotnej wartości NDS.
  • FFP3 – półmaski filtrujące, które chronią przed cząstkami ciekłymi oraz stałymi o wysokiej toksyczności. Ta klasa gwarantuje ochronę m.in. przed radioaktywnymi oraz rakotwórczymi substancjami, a także wirusami czy bakteriami. Mogą być stosowane w przypadku, gdy wartość stężenia nie przekracza dwudziestokrotnej wartości NDS.

Filtry, które są kompletowane z maskami oraz półmaskami można podzielić na filtry kapsułowe, gdzie materiał filtrujący znajduje się wewnątrz obudowy oraz na filtry niekapsułowe, które wykonuje się w całości z materiału filtrującego (nie posiadają obudowy). Klasy tych filtrów (P1, P2, P3) oznaczają określoną skuteczność w stosunku do aerozoli, gdzie P1 oznacza 80% skuteczność filtracji, P2 to 94%, a P3 informuje o 99,95% skuteczności.

Sprzęt pochłaniający, oczyszczający oraz izolujący

Sprzęt pochłaniający służy do ochrony przed szkodliwymi gazami i parami. Pochłaniacze mogą być kompletowane z maskami, półmaskami oraz półmaskami pochłaniającymi. Norma PN EN 14387 określa wymagania dla pochłaniaczy i filtropochłaniaczy. Oznaczenia wybranych rodzajów są następujące:

TypKolorPrzeznaczenie
ABrązowyPary substancji organicznych oraz gazy organiczne o temperaturze wrzenia ponad 65 °C
AXBrązowyPary substancji organicznych oraz gazy organiczne o temperaturze wrzenia poniżej 65 °C
BSzaryPary i gazy nieorganiczne, oprócz tlenku węgla
EŻółtyDwutlenek siarki i inne pary i gazy kwaśne
KZielonyAmoniak oraz jego pochodne
NONiebieskiTlenki azotu
HGCzerwonyPary rtęci

Elementy pochłaniające dzieli się natomiast na trzy klasy ochronne, gdzie klasa 3 oznacza najwyższą pojemność sorpcyjną i nadaje się do pomieszczeń, gdzie jest największe stężenie gazów i oparów.

Sprzęt oczyszczający z dmuchawą można podzielić na sprzęt ze wspomaganiem przepływu powietrza, który wyposażony jest w maski, półmaski bądź ćwierćmaski oraz na sprzęt z wymuszonym przepływem powietrza, wyposażony w kaptury lub hełmy. Sprzęt ze wspomaganiem dzięki regulacji sprawdza się w sytuacjach, w których pojawia się czasowe nasilenie zanieczyszczenia. Co więcej, stwarza efekt chłodzenia, co wpływa na komfort użytkowania. Natomiast sprzęt z wymuszonym przepływem powietrza jest zalecany podczas pracy z azbestem i czynnikami biologicznymi.

Sprzęt izolujący ma na celu odizolować użytkownika od powietrza, które zawiera szkodliwe cząstki, a także od takiego, w którym nie ma dostatecznej ilości tlenu. Powietrze dostarczane jest z niezależnego źródła. Sprzęt izolujący można podzielić na stacjonarny oraz autonomiczny. Do stacjonarnego zaliczają się aparaty wężowe świeżego powietrza (z maską, półmaską, czy kapturem) oraz aparaty wężowe sprężonego powietrza (z maską, z półmaską z automatem oddechowym czy z automatem oddechowym). Sprzęt izolujący to m.in. aparaty powietrzne butlowe z nadciśnieniem, które zalecane są podczas akcji gaszenia pożaru.

Wybrane maski specjalistyczne

Maski przeciwgazowe

Maski przeciwgazowe stosowane są w celu ochrony górnych dróg oddechowych przed niebezpiecznymi substancjami lotnymi. Używane są zarówno w zakładach pracy, w których powietrze jest zanieczyszczone, jak i przez straż pożarną. Maski przeciwgazowe stosowane są przede wszystkim podczas akcji ratunkowych, gdy strażacy muszą wydostać poszkodowanych z zadymionych pomieszczeń. Każda maska antygazowa powinna zostać odpowiednio dopasowana do danej twarzy. Należy także dokonywać regularnych przeglądów po każdym jej użyciu. Ponadto, ważna jest także okresowa konserwacja, a w tym wymiana ważniejszych elementów maski, czyli filtrów w maskach filtracyjnych oraz pochłaniacza regeneracyjnego w przypadku masek izolacyjnych. Maski przeciwgazowe dzielą się na:

  • Maski filtracyjne

Stosowane są w warunkach, w których występują pyły, gazy i substancje toksyczne o dość dużych cząstkach, które mogą zostać wyłapane przez specjalistyczne filtry. Maski przeciwgazowe filtracyjne pobierają powietrze, które następnie jest przepuszczane przez filtry, dzięki czemu zostaje ono dokładnie oczyszczone i jest bezpieczne dla użytkownika. Tego rodzaju maski bhp składają się z części twarzowej, która wyposażona jest w przezroczyste otwory umożliwiające patrzenie oraz w zawory wydechowe i wdechowe. Czasami występują podwójne zawory wdechowe dla zwiększenia bezpieczeństwa. Maski przeciwgazowe filtracyjne posiadają również filtropochłaniacz, a niektóre modele dodatkowo są wyposażone w specjalną membranę dzięki której użytkownik maski może komunikować się z otoczeniem.

  • Maski izolacyjne

Przede wszystkim różnią się od masek przeciwgazowych filtracyjnych tym, że zupełnie odcinają dostęp powietrza z otoczenia. W związku z tym wykorzystywany jest tlen, który pobierany jest ze specjalnej butli. Dołączony do niej przewód transportuje tlen bezpośrednio do maski. Maski przeciwgazowe izolacyjne składają się z części twarzowej połączonej z pochłaniaczem. Istotny w tym przypadku jest pochłaniacz regeneracyjny, który wypełniony jest substancjami chemicznymi, dzięki którym możliwe jest uzyskanie tlenu. Maski antygazowe tego typu nie posiadają żadnych zaworów. Maski przeciwgazowe izolacyjne przetwarzają wydychany dwutlenek węgla w tlen, który gromadzi się w worku oddechowym. Podczas robienia wdechu zużyte powietrze przemieszcza się przez pochłaniacz regeneracyjny, który umożliwia odzyskanie tlenu i jednocześnie zwiększenie czasu podczas którego maska nadaje się do użytkowania. Pochłaniacze muszą być wymieniane po każdym użyciu maski.

Maski lakiernicze

Podczas lakierowania używa się substancji o dużej szkodliwości dla organizmu. Opary lakieru i rozpuszczalników przedostają się do układu krwionośnego, wątroby czy mózgu. Z tego powodu tak ważne jest stosowanie masek lakierniczych. Maski lakiernicze mogą zakrywać całą twarz. Należy jednak wziąć pod uwagę to, że niektóre modele mogą okazać się bardzo niewygodne w przypadku jednoczesnego noszenia okularów. Dostępne są również półmaski lakiernicze, które zasłaniają usta i nos. Półmaski mogą być wygodniejsze lecz nie zapewniają ochrony oczom. Dostępne są zarówno maski lakiernicze jednorazowe, jak i do wielokrotnego użytku. Jednorazowe sprawdzą się w przypadku krótkotrwałych remontów czy pracy hobbystycznej. Dobrej jakości maski lakiernicze posiadają takie elementy ochronne, jak:

  • Filtr przeciwpyłowy – stanowi barierę dla większych cząstek. Ochrania filtry węglowe przed zapchaniem, zwiększa wydajność pochłaniaczy węglowych, które w przypadku masek lakierniczych są właściwym elementem filtracyjnym.
  • Pochłaniacz węglowy z aktywnym węglem – oczyszcza powietrze z drobnych cząstek, które zatrzymują się na porowatej powierzchni węgla. Pochłaniacz należy regularnie wymieniać, aby spełniał swoją funkcję.

Najlepsze maski lakiernicze charakteryzują się systemem podawania sprężonego powietrza. Są one rekomendowane przede wszystkim profesjonalistom. Maska lakiernicza, która posiada dopływ powietrza wyposażona jest w elementy za pomocą których może transportować tlen ze zbiornika. Większość masek tego rodzaju posiada blokady, które powiązane są z systemem zasilania sprężonym powietrzem.

Maski antysmogowe

Jest to potoczna bądź marketingowa nazwa dla półmasek filtrujących posiadających właściwości chroniące przed pyłami i innymi zanieczyszczeniami powietrza. Maski antysmogowe czy też tzw. maski przeciwpyłowe stanowią najczęściej półmaski filtrujące FFP2. Jednakże stosowane są także pozostałe klasy ochrony przed aerozolami. Osoby aktywne, które zamierzają biegać w masce przeciwsmogowej, powinny zwrócić szczególną uwagę na parametr dotyczący najwyższych oporów, jakie może stawiać maska w trakcie oddychania. Maski antysmogowe mogą zostać wyposażone w specjalne zawory, które ułatwiają oddychanie. Popularne są maski przeciwpyłowe wyposażone w filtr HEPA (high efficiency particulate air filter), który wyłapują ok. 99,97% zanieczyszczeń, w tym bakterie czy grzyby. Inne natomiast mogą posiadać filtr węglowy, gdzie do węgla aktywnego przyczepiają się niektóre związki chemiczne. Filtry z węglem chronią również przed kurzem czy pyłkami roślin, a co więcej, powinny wchłaniać nieprzyjemne zapachy. Dobrze, jeśli istnieje możliwość wymiany filtra w masce antysmogowej, ponieważ wraz z upływem czasu bariera ochronna przestaje prawidłowo działać. Wiele dostępnych na rynku tzw. masek antysmogowych nie spełnia swojego celu. Dlatego warto dokładnie przyjrzeć się deklaracjom producenta, przeprowadzonym testom jakościowym, a także sprawdzić oznaczenie CE, które gwarantuje spełnienie odpowiednich standardów.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn